به نقل از Harvard Business Review، سکوت اعضای هیاتمدیره در جلسات تصمیمگیری، برخلاف تصور رایج، همیشه نشانه توافق و هماهنگی نیست. گاهی اعضا با وجود نگرانی درباره یک تصمیم، ترجیح میدهند مخالفت نکنند و همین رفتار میتواند زمینهساز اشتباهات پرهزینه شود.
بایرون لافلین، مدیر جهانی مشاوره هیاتمدیره نزدک، و رابرت استراو، مدیرعامل مدرسه کسبوکار CEIBS در سوییس، در مقالهای با تکیه بر بیش از ۲۵ سال تجربه مشاوره مدیریتی، روشی مبتنی بر اندیشههای رنه دکارت را برای بهبود کیفیت تصمیمگیری معرفی کردهاند. این رویکرد که «روش دکارتی» نام دارد، بر پرسشگری منظم، بررسی شواهد و به چالش کشیدن فرضیات پیش از تصمیمگیری تاکید میکند.
هزینه سکوت در هیاتمدیره برای شرکتها
نویسندگان معتقدند بسیاری از شکستهای مدیریتی دو دهه گذشته ناشی از کمبود اطلاعات نبوده است. در موارد متعدد، اعضای هیاتمدیره به اطلاعات هشداردهنده دسترسی داشتهاند، اما درباره آنها پرسشهای جدی مطرح نکردهاند.
مطالعهای روی ۲۸۴۴ شرکت سهامی عام نشان داده است ضعف حاکمیت شرکتی (نظام نظارت و تصمیمگیری در شرکت) با افزایش تخلفات و مجازاتهای نظارتی ارتباط دارد.
همچنین بررسی شکستهای مدیریتی در ۱۷ شرکت بزرگ جهان، از نابودی بیش از ۱.۵ تریلیون دلار ارزش بازار در شرایطی خبر میدهد که هشدارهای مهم نادیده گرفته شدهاند.
به گفته نویسندگان، نبود مخالفت در جلسات ممکن است نتیجه ترس از واکنش دیگران، فشار برای حفظ هماهنگی یا تمایل به پایان سریع تصمیمگیری باشد.
روش دکارتی چگونه تصمیمگیری هیاتمدیره را بهبود میدهد؟
روش دکارتی بر این اصل استوار است که هیچ فرضیهای نباید صرفا به دلیل رایج بودن یا پذیرش عمومی، درست تلقی شود. اعضای هیاتمدیره باید پیش از تایید تصمیمات بپرسند چه شواهدی از آنها پشتیبانی میکند، چه اطلاعاتی وجود ندارد و کدام فرضیات ممکن است اشتباه باشند.
نویسندگان تاکید میکنند این روش به معنای مخالفت دائمی نیست، بلکه هدف آن ایجاد فضای گفتوگوی مستدل و جلوگیری از توافقهای بدون بررسی است.
برای نمونه، هنگام بررسی یک پروژه هوش مصنوعی، اعضای هیاتمدیره باید درباره کاربرد فناوری، قابلیت اطمینان، پیامدهای شکست و مسئولیت مدیریت ریسک پرسش کنند.
این موضوع اهمیت ویژهای دارد، زیرا برخی مدیران ممکن است به دلیل ناآشنایی با هوش مصنوعی، از مطرح کردن پرسشهای خود خودداری کنند.
نویسندگان چهار مرحله برای شکستن چرخه سکوت پیشنهاد میکنند: پذیرش وجود سکوت بدون سرزنش افراد، ایجاد گفتوگوی ساختاریافته، مشارکت همه اعضا و تبدیل پرسشگری به بخشی از فرهنگ سازمانی.
نشانههای سکوت در هیاتمدیره چیست؟
این مقاله پنج نشانه هشداردهنده را معرفی میکند: به چالش کشیده نشدن تصمیمات مدیریت طی یک سال، نبود مخالفت ثبتشده در صورتجلسات، تاخیر بیش از شش ماه اعضای جدید در طرح نخستین پرسش انتقادی، تسلط چند عضو بر گفتوگوها و نسبت دادن شکستها فقط به عوامل بیرونی.
نویسندگان همچنین پیشنهاد میکنند اطلاعات مهم دستکم ۷۲ ساعت پیش از جلسات در اختیار اعضا قرار گیرد و برای بررسی سناریوی «اگر اشتباه کنیم چه میشود؟» زمان مشخصی اختصاص یابد.
نقش رییس هیاتمدیره در تقویت فرهنگ پرسشگری
به اعتقاد نویسندگان، رییس هیاتمدیره نقش تعیینکنندهای در ایجاد فضای گفتوگو دارد. رییسی که پس از پرسیدن «کسی سوالی دارد؟» بلافاصله جلسه را ادامه میدهد، ممکن است ناخواسته سکوت را تقویت کند. در مقابل، دعوت مستقیم از همه اعضا برای بیان دیدگاهها و مخالفتهای مستدل میتواند کیفیت نظارت را افزایش دهد.
مقاله همچنین بر اهمیت آموزش مهارتهای ارتباطی و مدیریت تعارض تاکید دارد و پیشنهاد میکند هیاتمدیرهها عملکرد خود را با مجموعهای از معیارهای مشخص ارزیابی کنند.
در این چارچوب، امتیاز کمتر از ۳ در مقیاس پنجدرجهای برای هر معیار، نشانه خطر سکوت در تصمیمگیری است.
نویسندگان در پایان تاکید میکنند هیاتمدیره موفق لزوما مجموعهای بدون اختلافنظر نیست؛ بلکه نهادی است که اعضای آن میتوانند بدون ترس، فرضیات را بررسی کنند، پرسشهای دشوار بپرسند و پیش از تصمیمگیری به شواهد کافی برسند.